مراحل سوگ شامل پنج مرحله شوک، انکار، خشم، اندوه عمیق و پذیرش است که مراحل سوگ عاطفی و روانشناسی را نیز در می گیرد. سوگواری برای عزیزان از دست رفته در هر فرد متفاوت است و برای کودکان ممکن است به شیوه ی دیگری سپری شود. در ادامه خواهید خواند که پذیرش مرگ نزدیکان چقدر زمان می برد؟ پس از مرگ نزدیکان چه کاری انجام دهیم و چگونه این مراحل را سپری کنیم:
مراحل سوگواری بعد از مرگ عزیزان
مراحل سوگواری بعد از مرگ عزیزان فرایندی روانشناختی و عاطفی است که ذهن انسان برای سازگاری با واقعیت فقدان طی میکند و شامل 5 مرحله شوک، انکار، خشم، اندوه عمیق و در نهایت پذیرش از دست دادن عزیزان میشود. در علم روانشناسی، این مسیر بهعنوان بخشی از مراحل سوگ شناخته میشود که اولینبار بهصورت ساختارمند توسط الیزابت کوبلر-راس مطرح شد و نشان میدهد تجربهی غم، یک پاسخ طبیعی مغز و سیستم عصبی به قطع پیوندهای عاطفی است، نه نشانهی ضعف یا ناتوانی فرد.
مراحل سوگواری بعد از مرگ نزدیکان در افراد مختلف با شدت، ترتیب و مدتزمان متفاوتی بروز میکند و تحت تاثیر عواملی مانند نوع رابطه عاطفی، باورهای فرهنگی، حمایت اجتماعی و سلامت روان قرار دارد. پژوهشها نشان میدهد پذیرش مرگ نزدیکان زمانی تسهیل میشود که فرد اجازه دهد احساسات خود را تجربه کند، درباره فقدان صحبت کند و از راهکارهای تطابقی مانند معنابخشی به فقدان و بازسازی هویت فردی استفاده کند؛ رویکردی که به عبور سالمتر از مراحل سوگ و جلوگیری از سوگ پیچیده کمک میکند.
مراحل سوگ عاطفی
مراحل سوگ عاطفی به مجموعه واکنشهای هیجانی و شناختی گفته میشود که فرد پس از مرگ عزیزان، پایان یک رابطه عاطفی عمیق، جدایی یا از دست دادن پیوند احساسی تجربه میکند و معمولاً با احساساتی مانند ناباوری، غم، خشم، احساس خلأ و دلبستگی حلنشده همراه است. از منظر روانشناسی دلبستگی، این تجربه بخشی از مراحل سوگ محسوب میشود که در آن مغز تلاش میکند نبود منبع امنیت عاطفی را پردازش کرده و تعادل هیجانی جدیدی ایجاد کند؛ فرایندی که بهطور مستقیم با سیستم پاداش، حافظه هیجانی و تنظیم احساسات در ارتباط است.
مراحل سوگ عاطفی در مقایسه با سوگ ناشی از مرگ، اغلب پیچیدهتر و طولانیتر است، زیرا فرد همزمان با پذیرش پایان رابطه، با امیدهای ازدسترفته، هویت مشترک و آیندهی تصور شده نیز خداحافظی میکند. تحقیقات نشان میدهد عبور سالم از مراحل سوگ عاطفی زمانی رخ میدهد که فرد به احساسات خود مشروعیت بدهد، از سرکوب هیجانات پرهیز کند و بهتدریج معنا و استقلال روانی تازهای بسازد؛ مسیری که از وابستگی ناسالم جلوگیری کرده و زمینه رشد فردی را فراهم میکند.
مراحل سوگ در روانشناسی
مراحل سوگ در روانشناسی به چارچوبی علمی اشاره دارد که واکنشهای هیجانی، شناختی و رفتاری انسان را پس از تجربه فقدان توضیح میدهد و به درک منظمتری از سازگاری روان با واقعیت از دست دادن کمک میکند. در این رویکرد، نظریههایی مانند مدل کوبلر-راس، سوگ را شامل فرایندهایی چون انکار، خشم، چانهزنی، افسردگی و پذیرش میدانند که بهصورت خطی یا غیرخطی تجربه میشوند. پژوهشهای بالینی نشان میدهد آنچه اهمیت دارد، نه ترتیب مراحل بلکه توانایی فرد در پردازش هیجانات و عبور انعطافپذیر از مراحل سوگ برای بازسازی تعادل روانی است.
- انکار (Denial): نپذیرفتن واقعیت فقدان و احساس ناباوری
- خشم (Anger): بروز عصبانیت نسبت به خود، دیگران یا شرایط
- چانهزنی (Bargaining): تلاش ذهن برای جبران یا تغییر وضعیت از طریق شرطبندیهای ذهنی
- افسردگی و اندوه (Depression): احساس غم عمیق، ناامیدی و انزوا
- پذیرش (Acceptance): رسیدن به سازگاری روانی و پذیرش واقعیت فقدان
مراحل سوگ چقدر طول میکشد
مدت زمان سپری کردن مرحله سوگواری به عوامل فردی، نوع فقدان و حمایتهای اجتماعی بستگی دارد و نمیتوان یک بازه زمانی ثابت برای همه افراد تعیین کرد. مطالعات روانشناسی نشان میدهد که عبور از مراحل سوگ معمولاً بین چند هفته تا چند ماه طول میکشد، اما در برخی موارد ممکن است تا یک سال یا بیشتر ادامه یابد، به ویژه اگر فقدان شدید یا رابطه با فرد ازدسترفته عمیق بوده باشد. طول مدت سوگواری به توانایی فرد در پردازش هیجانات، پذیرش واقعیت و بازسازی تعادل روانی بستگی دارد.
همچنین، پژوهشها تأکید میکنند که سرعت عبور از مراحل سوگ متفاوت است و تجربه زودتر یا طولانیتر از حد طبیعی لزوماً نشانه مشکل روانی نیست، مگر اینکه فرد دچار اختلالاتی مانند سوگ پیچیده یا افسردگی مزمن شود.
تفاوت سوگ در بزرگسالان و کودکان
تفاوت سوگ در بزرگسالان و کودکان ناشی از تفاوتهای توسعه شناختی، هیجانی و اجتماعی است و نشان میدهد که هر گروه سنی تجربه و واکنش متفاوتی به فقدان دارد. بزرگسالان معمولاً با درک کامل از مفهوم مرگ و فقدان، سوگواری خود را از طریق پردازش هیجانی، حمایت اجتماعی و معنابخشی به زندگی ادامه میدهند، در حالی که کودکان ممکن است سوگ خود را به شکل بازی، رفتارهای برگشتی، کابوس یا سوالات مکرر درباره مرگ بروز دهند. این واکنشها بخشی از مراحل سوگ طبیعی در کودکان محسوب میشود و نیاز به راهنمایی و حمایت ویژه دارد.
تفاوت سوگ در بزرگسالان و کودکان همچنین به میزان درک آنها از پایداری فقدان و توانایی مقابله با استرس مربوط میشود. تحقیقات روانشناسی نشان میدهد که کودکان برای پذیرش از دست دادن نیاز به توضیحات ساده، تکرار مفاهیم و حضور امنیتبخش بزرگسالان دارند، در حالی که بزرگسالان با تمرین معنابخشی، بازسازی هویت و بهرهگیری از شبکههای حمایتی، سوگ خود را مدیریت میکنند؛ فرایندی که عبور سالم از مراحل سوگ را تسهیل میکند.
بعد از فوت عزیزان چیکار کنیم؟
بعد از فوت عزیزان ابتدا باید مراحل قانونی و تشریفاتی مربوط به فوت را طی کنید. این شامل دریافت گواهی فوت، اطلاع به نزدیکان و بستگان، برنامهریزی مراسم ترحیم و تدفین، و هماهنگی با دفاتر ثبت احوال و آرامستان است. اعلام خبر به خانواده، دوستان و همکاران و فراهم کردن ترتیبات لازم برای حضور آنها در مراسم، بخشی از روند طبیعی مدیریت فقدان محسوب میشود. تمامی این مراحل توسط تشریفات ترحیم مشهد قابل انجام و پیگیری است. در صورتی که شرایط روحی لازم برای انجام کارهای پس از فوت را ندارید از مشاوران حرفه ای ما کمک بگیرید.
همچنین، مدیریت امور مالی و اداری مرحوم مانند بیمه، حسابهای بانکی و سایر مدارک ضروری، و اطمینان از حفظ اموال و داراییها، از دیگر اقدامات مهم بعد از فوت عزیزان است. انجام این مراحل بهصورت سازمانیافته، ضمن احترام به فرد ازدسترفته، به خانواده کمک میکند تا فرآیند سوگواری را آرامتر و با نظم بیشتری طی کنند.
پس از مرگ عزیزان؛ اولین گام، اجازه دادن به خود برای تجربه طبیعی غم و احساسات مرتبط است؛ سرکوب یا نادیده گرفتن اندوه میتواند عبور از مراحل سوگ را طولانیتر و دشوارتر کند. همچنین دریافت حمایت اجتماعی از خانواده، دوستان یا گروههای همسوگ، صحبت کردن درباره خاطرات فرد ازدسترفته و ثبت احساسات در دفتر یا فعالیتهای خلاقانه، از ابزارهای موثر برای مدیریت اولیه فقدان محسوب میشود.
مرحله بعدی پس از سوگ نزدیکان شامل تنظیم روتینهای روزانه، مراقبت از خود از نظر تغذیه، خواب و فعالیت بدنی، و ایجاد فرصتهایی برای یادبود و معنابخشی به زندگی است. پژوهشها نشان میدهند افرادی که این اقدامات را به شکل منظم انجام میدهند، راحتتر به پذیرش و بازسازی روانی میرسند و از تبدیل سوگ طبیعی به سوگ پیچیده جلوگیری میشود؛ فرایندی که عبور سالم از مراحل سوگ را تسهیل میکند.
مراحل سوگ در هر فرد با توجه به شرایط روحی و سن افراد متفاوت است و ممکن است چند هفته تا چند ماه طول بکشد. اولین اقدام پس از فقدان عزیزان شرکت در مراسم ترحیم و خاکسپاری است که با توجه به شرایط روحی و با هدف مدیریت هر چه بهتر، لازم است از خدمات تشریفات شمس کمک بگیرید تا مراحل سوگواری را به بهترین شکل ممکن برگزار کنید.
